یکی از راهکارهای بررسی سلامت پروستات انجام آزمایش تخصصی پروستات یا psa می باشد که با هدف اندازه گیری آنتی ژن اختصاصی پروستات انجام می پذیرد.
این پروتئین توسط سلول های غده پروستات تولید میشوند و با اندازه گیری مقدار این پروتئین در خون پزشک متوجه میشود که آیا مشکلی در این غده کوچک اتفاق افتاده است یا خیر.
زمانی که افراد علائم غیر طبیعی در عملکرد سیستم ادراری تجربه می کنند به گفته پزشکان نیاز است که در روند انجام روش های تشخیصی وضعیت و سلامت پروستات نیز ارزیابی شود.
این مسئله برای آقایان بعد از ۵۰ سالگی ضرورت پیدا می کند زیرا با انجام این آزمایش می توان اندازه پروستات را بررسی نمود و در تشخیص و پایش سرطان های احتمالی نقش بسیار مهمی دارد.
علت انجام آزمایش پروستات
اکثر آقایان بعد از تجربه علائم غیر طبیعی به ویژه در سیستم ادراری به پزشک مراجعه کرده و متخصصان انجام آزمایشات تخصصی را برای معاینه و تشخیص عوارض پروستات ضروری می دانند.
مهمترین علت انجام این دسته از آزمایشات غربالگری های روتین است که با هدف بررسی عوارض احتمالی و بدون علامت انجام میشود.
هدف از انجام غربالگری روتین برای ارزیابی سلامت پروستات پیشگیری از عوارضی است که گاهاً با علائم خاصی همراه نبوده اما می تواند از بروز مشکلات جدی مثل سرطان پروستات جلوگیری کند.
انجام این آزمایشات برای همه آقایان بعد از ۴۵ سالگی ضروری است به ویژه کسانی که سابقه ابتلا به این بیماری را در خانواده داشته اند.
یکی از دلایل مهم انجام آزمایش پروستات برای آقایان این است که فرد با مشکلات ادراری مواجه شده و حس عدم تخلیه مثانه، تکرر ادرار و جریان ضعیف ادرار باعث نگرانی میشود.
اگر آقایان حس درد در ناحیه لگن یا پشت داشته باشند و خون در مایع منی و ادرار دیده شود ملزم به انجام این آزمایش هستند.
از دلایل دیگر انجام آزمایش پروستات باید به پایش و نظارت بر درمان بزرگی پروستات اشاره کرد.
گاهی اوقات افراد درمان های تخصصی را برای کنترل مشکلات پروستات انجام می دهند و بهترین راهکار برای بررسی تاثیر درمان، انجام آزمایش پروستات است.
عوامل اثرگذار بر سطح psa در آزمایش خون
زمانی که افراد برای معاینه و ارزیابی وضعیت پروستات آزمایش پروستات را انجام می دهند ممکن است عوامل مختلف بر نتیجه تست انجام شده تاثیرگذار باشد که در ادامه مهمترین آنها را شرح خواهیم داد:
معاینه رکتال دیجیتال یا DRE
گاهی اوقات متخصصان همزمان با انجام آزمایش خون معاینه رکتال دیجیتال را انجام می دهند، در این صورت معاینه توسط دست انجام میشود که باعث تحریک و فشار بر غده پروستات میشود.
این تغییر ممکن است مقداری از پروتئین تولید شده توسط پروستات را وارد جریان خون کند و تاثیر جزئی بر نتیجه آزمایش خواهد داشت و با افزایش بسیار محدود pSa در نتیجه آزمایش مواجه خواهید شد.
رابطه جنسی
اگر آقایان قبل از انجام آزمایش پروستات رابطه جنسی و انزال داشته باشند ممکن است سطح psa به طور موقت افزایش پیدا کند.
بنابراین مهم است که حداقل ۴۸ ساعت قبل از آزمایش پروستات رابطه جنسی نداشته باشید.
آزمایش پروستات و عفونت در ادرار
در نتیجه آزمایش پروستات عفونت یا التهابات حتی در سیستم ادراری میتواند نتیجه تست را تغییر دهد.
گاهی اوقات آقایان با انجام آزمایش پروستات متوجه افزایش سطح psa میشوند این تغییر می تواند مربوط به عفونت یا التهاب در پروستات باشد یا مرتبط با عفونت مجاری ادراری باشد.
در هر صورت بهتر است که ابتدا عفونت درمان شود و چند هفته بعد آزمایش پروستات تکرار شود.
صدمه یا جراحی
هرگونه صدمه، ضربه و یا آسیب در غده پروستات می تواند تغییر چشمگیری در سطح پروتئین تولید شده توسط این غده ایجاد کند.
معمولاً زمانی که آسیبی بر اثر ضربه به پروستات وارد میشود یا دستکاری شدیدی در ناحیه لگن و پروستات اتفاق می افتد باعث نشت psa شده و ممکن است نتیجه تست قابل اعتماد نباشد.
بیوپسی
یکی از عوامل تاثیرگذار بر نتیجه آزمایش پروستات نمونه برداری از این غده کوچک است، اگر بیوپسی انجام شود متخصصان با استفاده از سوزن های کوچک نمونه ای از بافت پروستات را خارج می کنند.
به طور کلی هر فرایندی که سبب آسیب به بافت غده پروستات شود می تواند تغییر قابل توجهی در مقدار psa ایجاد نماید و افزایش آن به مقدار زیاد باعث میشود که نتیجه تست قابل استفاده نباشد یا از نظر پزشک تایید نگردد.
علائم بالا بودن میزان PSA
زمانی که آسیب یا اختلالی در غده پروستات اتفاق می افتد معمولاً با تغییر در مقدار Psa همراه است.
این تغییرات می تواند با علائم فیزیکی همراه باشد که از مهمترین آنها باید به موارد زیر اشاره کرد:
- تکرر ادرار و نیاز به دفع فوری ادرار به ویژه هنگام شب
- فوریت ادرار که همراه با حس ناگهانی و شدید برای تخلیه ادرار است
- کاهش شدید جریان ادرار و خروج آن به صورت قطره ای
- شروع سخت برای آغاز جریان ادرار همراه با درد
- حس تخلیه ناقص مثانه و نیاز مجدد فرد برای تخلیه آن
- بروز درد و ناراحتی در ناحیه لگن به ویژه هنگام انزال
- مشاهده خون در مایع منی یا ادرار
مراحل انجام آزمایش PSA
آگاهی از مراحل انجام آزمایش پروستات به همه افراد کمک می کند تا بتوانند دقیق ترین آزمایش را انجام داده و بر اساس نتایج به دست آمده پزشک تصمیم گیری صحیحی در مورد آسیب های احتمالی خواهد داشت.
مشاوره اولیه با پزشک
اولین مرحله از انجام آزمایش پروستات مشاوره ای است که بین پزشک و بیمار انجام میشود.
متخصصان با توجه به سن افراد علائم ایجاد شده و مشکلات احتمالی، آزمایشی را برای بیماران خود در نظر می گیرند که قبل از آن با انجام معاینه فیزیکی بخشی از اطلاعات را جمع آوری خواهند کرد.
دکتر علیرضا جبلی در جلسه مشاوره توضیح کاملی در مورد علت انجام آزمایش و روند انجام آن به بیماران ارائه می دهند و با این کار می توانند آزمایش را با دقت هر چه تمام تر پیش ببرند.
آمادهسازی قبل از آزمایش
در مرحله آماده سازی برای آزمایش پروستات پزشک دستورالعمل هایی را به بیماران خود ارائه خواهد داد و از آنها می خواهند که ۴۸ ساعت قبل از آزمایش رابطه جنسی نداشته باشند و از انجام فعالیت بدنی شدید خودداری کنند.
مصرف برخی از داروها مانند تستوسترون که می تواند بر سطح psa اثرگذار باشد را باید متوقف کنید.
در ضمن اگر بیماران با علائم عفونت ادراری یا عفونت پروستات مواجه شوند بهتر است که آزمایش را به دوره بهبودی کامل و پس از مصرف آنتی بیوتیک موکول نمایند.
نمونهگیری خون
در صورتی که شرایط برای انجام آزمایش پروستات فراهم باشد بیماران در زمان مناسب به آزمایشگاه مراجعه کرده و پرستار یا تکنسین آزمایشگاه از طریق ورید دست مقداری از خون بیمار را به عنوان نمونه دریافت می کنند.
ارسال نمونه به آزمایشگاه
پس از دریافت نمونه خون برچسبی حاوی اطلاعات بیمار بر روی شیشه آزمایش چسبانده میشود و برای ادامه مراحل آزمایش و پردازش نمونه از تجهیزات آزمایشگاهی مخصوص استفاده خواهد شد.
بعد از ارسال نمونه به آزمایشگاه متخصصان با دستگاه سانتریفیوژ اقدام به جداسازی اجزای سلولی از سرم نموده و فاکتورهای مرتبط به پروستات را از طریق نمونه خون اندازه گیری می کنند.
قبل از انجام آزمایش PSA چه آمادگی هایی نیاز است؟
برای اینکه نتایج آزمایش پروستات کاملاً دقیق باشد متخصصان چند اقدام ضروری را به افراد یادآوری می کنند که با پرهیز از عوامل موثر بر افزایش غیر طبیعی psa می توان به نتیجه این آزمایش اکتفا کرده و تشخیص درست داشته باشند.
بسیار مهم است که قبل از آزمایش فعالیت بدنی شدید نداشته باشید و از انجام انزال و برقراری رابطه جنسی خودداری نمایید.
بیماران قبل از آزمایش اقداماتی مانند معاینه رکتال دیجیتال انجام نداده باشند و حداقل ۴ تا ۶ هفته از نمونه برداری پروستات گذشته باشد.
اگر بیماران به عفونت ادراری یا پروستات مبتلا باشند ابتدا باید دوره مصرف آنتی بیوتیک را سپری کرده و ۶ هفته بعد از اتمام درمان آزمایش پروستات صورت پذیرد.
بیماران موظف هستند قبل از انجام آزمایش پروستات مصرف داروهای خاص و کاهنده psa را متوقف کرده و در صورتی که هورمون درمانی انجام می دهند مقدار مصرف تستوسترون را طبق خواسته پزشک کاهش دهند.
تفسیر آزمایش psaو عدد نرمال
نتایج به دست آمده از آزمایش پروستات به پزشکان کمک می کند تا تشخیصی کاملاً دقیق در مورد وضعیت و سلامت این غده حساس داشته باشند.
به طور کلی مقدار psa بر حسب نانوگرم در میلی لیتر اندازه گیری میشود.
عدد نرمال PSA چقدر است؟
برای افراد زیر ۴۰ سال مقدار نرمال معمولاً کمتر از 0/75 می باشد و برای افراد بین ۴۰ تا ۴۹ سال این عدد را باید زیر 0/2.5 قرار بگیرند.
در آقایان ۵۰ تا ۵۹ سال سطح نرمال psa را 3.5 در نظر می گیرند و برای افراد ۶۰ تا ۶۹ سال این عدد در حد 4.5 نرمال است.
برای آقایان بین سن ۷۰ تا ۷۹ سال این عدد باید کمتر از 5.5 باشد تا پزشکان وضعیت نرمال را تایید کنند.
PSA پایین در آزمایش خون
اگر در آزمایش پروستات مقدار PSA کمتر از حد نرمال نشان داده شود می تواند علت آن بروز سرطان پروستات یا استفاده از داروهای خاص باشد.
معمولاً کسانی که برای درمان مشکلات پروستات رادیوتراپی انجام می دهند ممکن است در این آزمایش سطح psa نزدیک به صفر گزارش داده شود.
البته این مقدار و کاهش پروتئین تولید شده در پروستات در سنین بلوغ در سطحی پایین تر از حد نرمال نشان داده میشود.
PSA بالا در آزمایش خون
بالا بودن psa در نتیجه آزمایش پروستات به هیچ عنوان شرایط طبیعی نیست و لزوماً نمی تواند به معنی سرطان پروستات باشد.
به طور کلی اگر سطح psa از حد معمول افزایش پیدا کند مهمترین علت آن بزرگی پروستات خوشخیم است که باعث افزایش اندازه غده پروستات میشود و اغلب در چنین شرایطی بیماران مبتلا به سرطان نیستند، افزایش سطح این پروتئین ممکن است مربوط به عفونت یا التهاب پروستات باشد.
